Bạn cảm thấy chữ Hán như những ‘ma trận’ gạch ngang dọc khó nhớ? Bạn dành hàng giờ tập viết nhưng hôm sau lại quên sạch? Đừng lo, đó là vì bạn chưa biết đến ‘quy luật ngầm’ của chúng. Chiết tự chữ Hán không chỉ là một phương pháp học, mà còn là một nghệ thuật giúp bạn ‘giải mã’ ý nghĩa ẩn sau mỗi nét chữ. Trong bài viết này, Thanhmaihsk sẽ chia sẻ bí mật về cách nhớ chữ Hán thông qua chiết tự, biến việc học từ cực hình thành niềm cảm hứng khám phá văn hóa thú vị!
Chiết tự chữ Hán là gì?
Chiết tự (Chiết: Bẻ gãy. Tự: chữ, ý nói chữ được phân tích ra) là phân tách một chữ Nho ra làm nhiều thành phần nhỏ, rồi giải thích nghĩa toàn phần.
Chiết tự nảy sinh trên cơ sở nhận thức về tượng hình của chữ Hán, cách ghép các bộ thủ, cách bố trí các bộ, các phần của chữ. Trên phương diện nào đó, chiết tự chính là sự vận dụng phân tích chữ Hán một cách linh hoạt sáng tạo. Hơn thế nữa, nó không chỉ dừng lại ở hình thức phân tích chữ Hán thuần túy mà còn chuyển sang địa hạt văn chương và các trò chơi thử tài trí tuệ đầy thú vị và hấp dẫn.
Ví dụ 1:
Chữ an 安 phía trên là bộ 宀 Miên, phía dưới là bộ 女 Nữ. Bộ nữ mô tả tư thế yểu điểu của người con gái thời xưa, chân hơi khụy xuống, mặt nghiêng, hai tay để một bên hông. Miên nghĩa là mái nhà, trông giống cái mái che. Ý chỉ mái nhà có người phụ nữ chăm nom thì mới được an định.
Ví dụ 2:
Chữ Nam 男 là sự kết hợp giữ bộ 田 điền và phía dưới là bộ 力 lực. Bộ Điền mang ý nghĩa là thửa ruộng, bộ Lực mang hình dáng người đàn ông đang dùng ra sức để làm việc. Hàm ý chỉ người đàn ông thời xưa ra đồng làm việc sẽ phải dùng sức lực để làm việc.
Tại sao phương pháp chiết tự chữ Hán lại hiệu quả vượt trội?
Tại sao hàng triệu người học tiếng Trung trên thế giới lại tôn sùng phương pháp này? Câu trả lời nằm ở cách não bộ con người vận hành:
- Chuyển đổi từ Học vẹt sang Logic: Thay vì bắt não bộ ghi nhớ 15 nét rời rạc, chiết tự giúp bạn nhớ 2-3 bộ phận có nghĩa. Logic giúp thông tin lưu lại ở trí nhớ dài hạn thay vì trí nhớ ngắn hạn.
- Kích thích trí tưởng tượng: Não bộ con người phản ứng với hình ảnh và câu chuyện tốt hơn nhiều so với ký hiệu khô khan. Một câu chuyện thú vị về chữ Hán sẽ khiến bạn “khắc cốt ghi tâm”.
- Khám phá văn hóa: Mỗi chữ Hán là một lát cắt văn hóa. Khi chiết tự, bạn sẽ hiểu tại sao người xưa lại quan niệm như vậy về gia đình, cuộc sống hay thiên nhiên. Điều này tạo thêm cảm hứng học tập vô tận.
Hệ thống 214 bộ thủ – Nền tảng của nghệ thuật chiết tự
Nếu coi mỗi chữ Hán là một ngôi nhà, thì 214 bộ thủ chính là những viên gạch xây nên ngôi nhà đó. Bạn không thể chiết tự thành công nếu không nhận diện được mặt bộ thủ.
- Bộ thủ là gì? Là những ký hiệu cơ bản nhất, mang ý nghĩa cốt lõi. Ví dụ: Bộ Nhân (人) liên quan đến con người, bộ Thủy (水) liên quan đến nước, bộ Mộc (木) liên quan đến cây cối.
- Lời khuyên từ Thanhmaihsk: Bạn không cần học thuộc lòng toàn bộ 214 bộ ngay lập tức. Hãy bắt đầu với 50 bộ thủ thông dụng nhất. Chỉ cần nắm vững nhóm này, bạn đã có thể “giải mã” được hơn 80% số chữ Hán thường gặp.
Phương pháp nhớ chữ Hán thông qua Chiết tự
Các bạn có thể tham khảo cách nhớ chữ Hán thông qua Chiết tự như sau:
Học Chiết tự qua thơ
Thơ ca luôn là thứ dễ đi vào lòng người, nói cách khác là khiến ta dễ thuộc và nhớ rất lâu. Vì vậy mà khi nhớ chữ Hán thông qua Chiết tự, người ta đã để chiết tự đi cùng với những vần thơ dễ nhớ, dễ thuộc mô tả lại thành phần trong chữ Hán.
Từ đó, rất nhiều câu thơ hay đã được ra đời, nhiều câu đã trở nên kinh điển đối với người học tiếng Trung. Cùng THANHMAIHSK tìm hiểu một số câu thơ đó nhé:
Ví dụ 1: Chiết tự chữ 富 fù (chữ Phú – giàu có)
“ Trong nhà có một miệng ăn
Ruộng vườn một khoảnh, quanh năm dư thừa”.
=> Giải thích: Chữ Phú bao gồm: Bộ Miên 宀 (Mái nhà), chữ Nhất 一 ( Một), chữ 口 ( Miệng) và chữ 田 ( Ruộng đất). Như vậy ngôi nhà này chỉ có 1 người, ruộng đất lại dư thừa mang ý thể hiện sự phú quý.
Ví dụ 2: Chữ 想 Xiǎng Chữ Tưởng – nhớ, nghĩ)
“ Tựa cây mỏi mắt chờ mong
Lòng người nhớ tới ai nơi phương nào?”
=> Giải thích: Chữ Tưởng bao gồm: chữ Mộc 木 ( Cây), chữ Mục 目 ( Mắt) và chữ Tâm 心 ( Tấm lòng). Ý chỉ một người đang hướng lòng mình nhớ tới người nào đó.
Ví dụ 3: Chữ Tử 子 Zi ( Con, đứa bé)
“Duyên thiên chửa thấy nhô đầu dọc
Phận liễu sao đành nảy nét ngang”
=> Giải thích: Chữa liễu 了 là chỉ người con gái thân hình mảnh mai như cây liễu (mượn âm liễu, cây liễu: 柳 ), mà có “nảy nét ngang” thành chữa Tử 子 là con
Ví dụ 4: chữ 看 kàn ( Nhìn)
“ Tay nào che mắt mi cong
Nhìn xa phương ấy chờ mong người về”
=> Chữ Khán gồm chữ Thủ 手 ( Tay), dưới là chữ Mục 目 ( Mắt). Chữ Thủ được viết chéo đè trên chữ Mục giống như bàn tay đang che mắt.
Ví dụ 5: Chữ Kiển 囝 Jiǎn ( Đứa trẻ) – Người Mân Nam gọi con là “Kiển”
“ Bao quanh bốn bức tường rào
Trai không lọt vào sao lại có con”
=> Đây là một câu thơ vui để dễ nhớ chữ, chữ Jian bao gồm bộ Vi 囗 bao bên ngoài bộ Tử 子 （ Đứa trẻ)
>>> Xem thêm: Cách viết chữ Hán chuẩn và đẹp cho người mới bắt đầu
Học Chiết tự qua bộ thủ
Chữ Hán bao gồm 214 bộ thủ, mỗi bộ thủ lại mang một ý nghĩa riêng. Việc học các bộ thủ có ý nghĩa hết sức quan trọng, giúp ta viết được chữ, tra từ điển, và làm các công việc liên quan đến dịch thuật…
214 bộ này chủ yếu là chữ tượng hình, và hầu như dùng làm bộ phận biểu nghĩa, một phần nhỏ được dùng để biểu âm. Do đó thông thường, có thể dựa vào bộ thủ để phán đoán nghĩa và âm đọc.
Ví dụ biểu nghĩa:
- Những chữ có bộ thuỷ (水) thì thường liên quan đến nước, sông, hồ như: 江 sông，河 sông，海 biển…
- Những chữ có bộ mộc (木) thường liên quan đến cây cối, gỗ như: 树 cây，林 rừng，桥 cây cầu…
Ví dụ biểu âm:
- Những chữ có bộ 生 như 牲, 笙, 栍, 泩, 苼, 狌 đều được đọc là “shēng”.
- Những chữ có bộ 青 như 清, 请, 情, 晴 đều mang cùng thanh mẫu vận mẫu “qing”, chỉ khác nhau thanh điệu.
Không nhất thiết phải học thuộc 214 bộ thủ, bạn chỉ cần ghi nhớ một số các bộ thủ cơ bản thường gặp. Sai lầm của nhiều bạn mới học là cố gắng học thuộc hết 214 bộ thủ 1 lúc. Như vậy các bạn sẽ rất dễ quên.
Cách hữu hiệu hơn đó là học qua việc phân tích chữ Hán. Khi gặp một chữ Hán mới, đừng cắm đầu cắm cổ luyện viết trong vô thức, bạn cần tra cứu xem có những nét gì, bộ thủ gì, bộ thủ đó mang ý như thế nào, có liên quan gì đến nghĩa và âm đọc của chữ Hán đó hay không.
Một số ví dụ học chiết tự qua bộ thủ:
- 家 /jiā/ – nhà
Gồm bộ miên (宀 mái nhà) + bộ thỉ (豕 con lợn)
=> Trên người sống dưới lợn ở tạo ra nhà.
- 楼 /lóu/ – tầng, nhà lầu
Gồm bộ: Mộc (木 gỗ) + Mễ (米 gạo) + Nữ (女 phụ nữ).
=> Tòa nhà được làm bằng gỗ (木) phải có gạo (米) để ăn và người phụ nữ (女) chăm lo cho gia đình.
- 房间 /fángjiān/ – phòng
房: Bộ hộ (户 hộ gia đình) + phương (方 phương hướng).
=> Căn phòng của các hộ gia đình ở tứ phương.
间 Gian: Phòng có cửa (门) và ánh sáng (日) chiếu vào.
- 大学 /dàxué/ – đại học
大: Các bạn tưởng tượng giống 1 người, dang tay, dang chân, rất là to lớn, có nghĩa là đại – to lớn.
学: Bao gồm bộ: 3 chấm thủy + bộ mịch (冖dải lụa) + bộ tử (子trẻ con)
=> Thằng trẻ con trùm khăn lụa vã cả mồ hôi ra để đi học.
Những lưu ý để học chiết tự không bị “loạn”
Mặc dù chiết tự rất hay, nhưng người học cần lưu ý một số điểm để tránh áp dụng sai lệch:
- Ưu tiên chiết tự chuẩn: Một số chữ có cách chiết tự khoa học dựa trên lịch sử tạo chữ. Bạn nên ưu tiên học theo cách này trước khi tự sáng tạo câu chuyện riêng.
- Cẩn thận với chữ Giản thể: Nhiều chữ Hán Giản thể đã bị lược bớt nét so với chữ Phồn thể, khiến ý nghĩa chiết tự gốc không còn rõ ràng. Trong trường hợp này, hãy tham khảo lại chữ Phồn thể để hiểu nghĩa gốc.
- Không “ép” mọi chữ đều phải chiết tự: Có những chữ thuộc nhóm “Hình thanh” (một phần chỉ ý, một phần chỉ âm). Bạn chỉ nên chiết tự phần chỉ ý để tránh rắc rối.
- Kết hợp với Flashcard: Sau khi chiết tự, hãy viết câu chuyện đó lên mặt sau của thẻ Flashcard để ôn tập thường xuyên.
Tài liệu học Chiết tự chữ Hán PDF
Dưới đây, THANHMAIHSK sẽ giới thiệu đến các bạn một số tài liệu tự học chữ Hán thông qua phương pháp Chiết tự chữ hán với file PDF.
FAQ – Câu hỏi thường gặp về chiết tự chữ Hán
1: Tôi có nên tự sáng tạo câu chuyện chiết tự cho riêng mình không?
Trả lời: Hoàn toàn có thể! Não bộ sẽ nhớ tốt nhất những gì do chính bạn sáng tạo ra. Miễn là câu chuyện đó giúp bạn nhớ được chữ và không làm sai lệch ý nghĩa cơ bản.
2. Tại sao một số chữ có nhiều cách chiết tự khác nhau?
Trả lời: Chữ Hán có lịch sử hàng nghìn năm, qua mỗi thời đại hoặc mỗi góc nhìn văn hóa lại có cách giải thích khác nhau. Bạn có thể chọn cách nào thấy dễ nhớ nhất với mình.
3. Học chiết tự có mất thời gian hơn học vẹt không?
Trả lời: Lúc đầu có vẻ lâu hơn vì bạn phải suy nghĩ câu chuyện. Nhưng về lâu dài, nó giúp bạn tiết kiệm 80% thời gian ôn tập vì bạn sẽ rất khó quên những chữ đã được chiết tự.
Kết luận
Chiết tự chữ Hán không chỉ là một phương pháp học tập, nó là một cuộc hành trình trở về với cội nguồn văn hóa và tư duy của người xưa. Khi bạn hiểu được ý nghĩa ẩn sau mỗi nét vẽ, chữ Hán sẽ không còn là những ký hiệu vô hồn mà trở thành những người bạn thân thiết.
Hy vọng bài viết này đã giúp bạn có cái nhìn mới mẻ và đầy hứng khởi về việc học chữ Hán. Đừng quên rằng, sự kiên trì kết hợp với phương pháp đúng đắn chính là chìa khóa của thành công.
