Bài 1 HSK1 có tiêu đề 你好, nghĩa là “Xin chào”. Đây là bài học mở đầu giúp người mới làm quen với những kiến thức nền tảng nhất của tiếng Trung, từ cách đọc Pinyin, thanh mẫu, vận mẫu, thanh điệu đến những từ vựng và mẫu câu giao tiếp đơn giản.
Sau khi học xong bài này, người học có thể sử dụng 你好 để chào hỏi, 您好 khi muốn thể hiện sự lịch sự, 你们好 để chào nhiều người, đồng thời biết cách nói xin lỗi và đáp lại lời xin lỗi bằng 对不起 và 没关系. Bên cạnh giao tiếp, bài học còn giới thiệu những nét chữ Hán cơ bản để người mới bắt đầu hình thành thói quen học nghe, nói, đọc và viết ngay từ đầu.
Nội dung từ vựng bài 1 HSK 1
Phần từ vựng của bài 1 hsk1 không nhiều nhưng có tính ứng dụng cao. Người học nên ghi nhớ đồng thời chữ Hán, Pinyin, nghĩa tiếng Việt và ngữ cảnh sử dụng thay vì chỉ học thuộc từng từ riêng lẻ.
Nếu đang học theo giáo trình hsk 1, đây cũng là những từ đầu tiên tạo nền tảng để tiếp tục học các mẫu câu và bài khóa ở những bài sau.
Từ vựng chính trong bài 1
Từ vựng bài 1 HSK 1 tập trung chủ yếu vào chào hỏi và giao tiếp lịch sự. Danh sách từ mới chính gồm:
| Chữ Hán | Pinyin | Nghĩa tiếng Việt | Từ loại |
| 你 | nǐ | bạn, anh, chị, em | Đại từ |
| 好 | hǎo | tốt, khỏe, ổn | Tính từ |
| 您 | nín | ngài, ông, bà, cách gọi lịch sự | Đại từ |
| 你们 | nǐmen | các bạn, các anh, các chị | Đại từ |
| 对不起 | duìbuqǐ | xin lỗi | Động từ |
| 没关系 | méi guānxi | không sao, không có gì | Cụm từ giao tiếp |
Trong đó, 你好 không cần xem như một từ mới tách biệt khi học danh sách 生词 của bài. Cụm này được tạo từ hai từ 你 và 好.
你 có nghĩa là bạn, còn 好 có nghĩa cơ bản là tốt, khỏe hoặc ổn. Khi ghép lại thành 你好, cụm từ được sử dụng như một lời chào thông dụng với nghĩa “Xin chào”.
Ở giai đoạn đầu của hsk 1, người học không cần mở rộng quá nhiều nghĩa của từng chữ. Quan trọng hơn là hiểu đúng cách dùng trong ngữ cảnh của bài và có thể phản xạ khi gặp trong hội thoại.
Phân biệt 你, 您 và 你们
Ba đại từ 你, 您 và 你们 đều xuất hiện trong các tình huống giao tiếp rất cơ bản nhưng phạm vi sử dụng khác nhau.
你, đọc là nǐ, dùng để chỉ một người trong giao tiếp thông thường. Đây là cách xưng hô xuất hiện rất nhiều trong tiếng Trung.
Ví dụ:
你好！
Nǐ hǎo!
Xin chào!
您, đọc là nín, cũng mang nghĩa “bạn” hoặc “ngài”, nhưng có sắc thái kính trọng hơn. Từ này thường được dùng khi nói chuyện với người lớn tuổi, thầy cô, khách hàng hoặc người mà người nói muốn thể hiện sự tôn trọng.
Ví dụ:
您好！
Nín hǎo!
Xin chào ạ!
你们, đọc là nǐmen, được tạo từ 你 kết hợp với 们. Từ này có nghĩa là “các bạn” và dùng khi nói với nhiều người.
Ví dụ:
你们好！
Nǐmen hǎo!
Xin chào các bạn!
Ghi nhớ ba cách dùng này ngay từ bài đầu tiên sẽ giúp người học hạn chế nhầm lẫn khi bắt đầu thực hành hội thoại.
Cách dùng 对不起 và 没关系
Đối với người mới học, 对不起 và 没关系 nên được ghi nhớ thành một cặp giao tiếp thay vì học riêng lẻ.
Ví dụ:
A: 对不起！
Duìbuqǐ!
Xin lỗi!
B: 没关系！
Méi guānxi!
Không sao!
对不起 được sử dụng khi người nói muốn xin lỗi vì một hành động hoặc sự việc nào đó. 没关系 là một cách đáp lại lời xin lỗi với ý nghĩa “không sao”, “không có gì”.
Khi tự học, người học có thể luyện theo cặp bằng cách đọc cả hai câu liên tục. Cách học này giúp ghi nhớ nhanh hơn và tạo phản xạ tốt hơn so với việc chỉ nhìn từ rồi học thuộc nghĩa tiếng Việt.
Ngữ âm và chữ Hán trong bài 1 HSK1
Ngữ âm là một trong những nội dung quan trọng nhất của bài đầu tiên. Người học bắt đầu làm quen với thanh mẫu, vận mẫu, thanh điệu và cách ghép âm trong Pinyin. Đây là nền tảng cần luyện kỹ trước khi chuyển sang bài 2 hsk1 và các bài tiếp theo.
14 thanh mẫu cần làm quen trong bài
Các thanh mẫu được giới thiệu gồm:
b, p, m, f
d, t, n, l
g, k, h
j, q, x
Với người Việt, một số âm nhìn khá quen nhưng cách phát âm tiếng Trung không hoàn toàn giống tiếng Việt. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào cách phiên âm bằng chữ cái để đoán cách đọc.
Các cặp b và p, d và t, g và k cần chú ý sự khác biệt về luồng hơi.
Khi phát âm b, d và g, luồng hơi thoát ra tương đối yếu. Trong khi đó, p, t và k là những âm bật hơi rõ hơn.
Người mới có thể đặt một mảnh giấy mỏng phía trước miệng để kiểm tra. Khi đọc các âm bật hơi, giấy sẽ chuyển động rõ hơn.
Nhóm j, q, x cần chú ý vị trí của lưỡi. Người học nên nghe âm mẫu và bắt chước nhiều lần thay vì cố gắng quy hoàn toàn về một âm tương đương trong tiếng Việt.
18 vận mẫu trong bài
Các vận mẫu xuất hiện trong nội dung phát âm của bài gồm:
i, u, ü, er
a, ia, ua
o, uo
e, ie, üe
ai, uai
ei, uei
ao, iao
Người học có thể chia thành từng nhóm nhỏ để luyện thay vì đọc cả danh sách cùng lúc.
Trong số này, ü là âm cần đặc biệt chú ý. Khi phát âm ü, có thể hình dung vị trí lưỡi gần giống khi đọc i nhưng môi được làm tròn về phía trước. Nếu phát âm thành u thì âm sẽ không còn chính xác.
Với các vận mẫu ghép như ia, ua, uo, ie, üe, uai, uei và iao, cần đọc liền mạch thành một đơn vị âm thanh. Không nên tách từng nguyên âm thành các phần rời nhau.
Người mới nên luyện theo trình tự nghe âm mẫu, quan sát khẩu hình, phát âm chậm, sau đó mới tăng tốc độ. Việc luyện đúng từ đầu quan trọng hơn đọc nhanh nhưng sai âm.
Bốn thanh điệu cơ bản
Thanh điệu quyết định cách phát âm và có thể làm thay đổi nghĩa của một âm tiết. Tiếng Trung phổ thông có bốn thanh điệu cơ bản.
| Thanh điệu | Ký hiệu minh họa | Đặc điểm phát âm |
| Thanh 1 | ā | Âm cao và giữ tương đối ngang |
| Thanh 2 | á | Giọng đi từ thấp lên cao |
| Thanh 3 | ǎ | Giọng hạ xuống rồi hướng lên |
| Thanh 4 | à | Giọng đi nhanh từ cao xuống thấp |
Ngoài bốn thanh trên còn có thanh nhẹ. Thanh nhẹ thường được phát âm ngắn, nhẹ và không mang dấu thanh giống bốn thanh chính.
Khi mới học, người Việt thường có xu hướng liên hệ thanh điệu tiếng Trung với dấu thanh tiếng Việt. Cách học này có thể giúp hình dung ban đầu nhưng không nên coi hai hệ thống là tương đương. Tốt nhất là ghi nhớ đường đi của cao độ và nghe người bản ngữ phát âm.
Quy tắc biến điệu của hai thanh 3
Một kiến thức quan trọng xuất hiện ngay trong 你好 là hiện tượng biến điệu khi hai âm tiết thanh 3 đứng liên tiếp.
Quy tắc cơ bản có thể ghi nhớ:
Thanh 3 + Thanh 3 → Thanh 2 + Thanh 3 khi phát âm
Ví dụ:
你 nǐ + 好 hǎo → khi nói đọc gần thành ní hǎo
可以 kěyǐ → khi nói phần âm tiết đầu chuyển cách đọc gần với thanh 2
Điểm cần lưu ý là sự thay đổi này chủ yếu xảy ra trong phát âm. Khi viết Pinyin, người học vẫn giữ dấu thanh gốc.
Vì vậy, 你好 vẫn được viết là nǐ hǎo chứ không viết thành ní hǎo.
Quy tắc này xuất hiện rất thường xuyên trong giao tiếp tiếng Trung. Nắm chắc ngay từ bài đầu sẽ giúp người học nói tự nhiên hơn khi gặp những cụm từ có hai âm tiết thanh 3 đứng cạnh nhau.
Các nét và chữ Hán cơ bản
Bên cạnh Pinyin, bài học còn bắt đầu làm quen với chữ Hán thông qua một số nét cơ bản.
| Nét | Tên tiếng Trung | Pinyin |
| 横 | nét ngang | héng |
| 竖 | nét sổ | shù |
| 撇 | nét phẩy | piě |
| 点 | nét chấm | diǎn |
| 捺 | nét mác | nà |
Một số chữ đơn giản như 一, 二, 三, 十, 八 và 六 cũng được sử dụng để người học bước đầu nhận biết cấu tạo chữ.
Khi luyện viết, không nên chỉ sao chép hình dáng của chữ. Người học nên quan sát thứ tự các nét và tập viết chậm từng chữ. Việc hình thành đúng thói quen từ đầu sẽ giúp việc học chữ Hán ở các bài sau thuận lợi hơn.
Hội thoại và cách ứng dụng bài 1 HSK1
Sau khi đã nhớ từ vựng và phát âm, người học nên chuyển ngay sang thực hành hội thoại. Các mẫu câu trong bài rất ngắn nên có thể luyện theo phương pháp đọc thành tiếng, nghe lại, sau đó tự đổi vai để tạo phản xạ.
Hội thoại chào hỏi với 你好
Mẫu hội thoại cơ bản nhất:
A: 你好！
Nǐ hǎo!
Xin chào!
B: 你好！
Nǐ hǎo!
Xin chào!
Điểm cần chú ý ở đây là biến điệu của hai thanh 3 trong 你好. Khi nói tự nhiên, âm tiết 你 được phát âm gần với thanh 2, nhưng cách viết Pinyin vẫn là nǐ hǎo.
Người học nên luyện cả câu thay vì tách riêng từng âm. Sau khi đọc chậm chính xác, có thể tăng dần tốc độ để câu chào nghe tự nhiên hơn.
Chào hỏi lịch sự và chào nhiều người
Khi giao tiếp với người cần thể hiện sự kính trọng, có thể sử dụng:
A: 您好！
Nín hǎo!
Xin chào ạ!
Khi chào nhiều người:
A: 你们好！
Nǐmen hǎo!
Xin chào các bạn!
Hai mẫu câu này giúp người mới thấy rõ sự khác biệt giữa 您 và 你们. Một từ thể hiện sắc thái lịch sự với một người, còn từ kia dùng khi đối tượng giao tiếp là nhiều người.
Ở các bài tiếp theo, người học sẽ gặp thêm nhiều đại từ và cấu trúc câu khác. Khi học đến bài 4 hsk1, lượng kiến thức đã nhiều hơn nên việc nắm chắc cách sử dụng đại từ ngay từ những bài đầu sẽ giúp quá trình học nhẹ hơn.
Hội thoại xin lỗi và đáp lại
Một mẫu hội thoại quan trọng khác:
A: 对不起！
Duìbuqǐ!
Xin lỗi!
B: 没关系！
Méi guānxi!
Không sao!
Có thể đặt hai câu này vào một tình huống đơn giản. Ví dụ, khi vô tình va vào người khác hoặc gây ra một bất tiện nhỏ, người nói có thể sử dụng 对不起. Người còn lại có thể đáp 没关系 nếu muốn nói rằng sự việc không đáng ngại.
Đây là kiểu cụm từ nên luyện theo tình huống thực tế. Người học có thể tự tưởng tượng một hoàn cảnh, sau đó nói cả hai vai để ghi nhớ lâu hơn.
Bài tập tự luyện sau khi học xong bài 1
Sau khi hoàn thành bài học, có thể tự kiểm tra bằng một số dạng bài ngắn.
Bài 1. Ghép từ với nghĩa phù hợp
你
您好
你们
对不起
没关系
Các nghĩa cần ghép gồm: các bạn, xin lỗi, không sao, bạn, xin chào theo cách lịch sự.
Bài 2. Điền 你, 您 hoặc 你们 vào chỗ trống
- Khi nói chuyện với một người bạn: ___好！
- Khi chào thầy giáo và muốn thể hiện sự kính trọng: ___好！
- Khi chào một nhóm bạn: ___好！
Đáp án lần lượt là 你, 您, 你们.
Bài 3. Hoàn thành đoạn hội thoại
A: 对不起！
B: __________！
Đáp án: 没关系！
Bài 4. Luyện phát âm
Đọc nhiều lần các cặp:
b và p
d và t
g và k
j và q
Khi luyện, chú ý sự khác biệt về bật hơi thay vì chỉ cố gắng đọc nhanh.
Bài 5. Luyện thanh điệu
Đọc 你好 nhiều lần. Trước tiên đọc riêng nǐ và hǎo để xác định thanh gốc, sau đó ghép hai âm lại và áp dụng quy tắc biến điệu của hai thanh 3.
Bài 1 là phần nền tảng nên không cần học quá nhanh. Người mới nên ưu tiên phát âm chính xác, nhớ chắc các từ 你, 好, 您, 你们, 对不起 và 没关系, đồng thời có thể tự nói được những đoạn hội thoại ngắn mà không cần nhìn tài liệu. Nếu cần một lộ trình học có hướng dẫn, luyện phát âm và hệ thống kiến thức theo từng cấp độ, người học có thể tham khảo các chương trình tại Trung tâm Thanh Mai HSK để lựa chọn hình thức học phù hợp.